اما مدرسهء بغداد كه امام آن جنيد بن محمد ( متوفى 297 ه 909 م ) بود نخستين جايگاه تبليغ علنى افكار تصوف گرديد ، ولى شيوهء تلقين اين مدرسه خطابى و منبرى بود ، و بقول پير هرات خواجه عبد اللّه انصارى : جنيد اول كسى است ، كه علم تصوف را ترتيب نهاد ، و بسط كرد ، وى استاد اين قوم بود ، و اول كسى كه بر منبر آشكار ازين سخن گفت « 1 » . حركت تاليف كتب طبقات و سير صوفيان نيز از طرف خراسان بعد از 200 ه 815 م در زبان عربى آغاز شد ، مثلا محمد بن على حكيم ترمذى ( متوفى حدود 255 ه 868 م ) تاريخ مشايخ را در طبقات صوفيان نوشت « 2 » و ابو بكر محمد بن داود نشاپورى ( متوفى 342 ه 953 م ) كتاب اخبار الصوفية و الزهاد « 3 » ، و احمد بن محمد زكريا زاهد نسوى خراسانى ( متوفى 396 ه 1005 م ) تاريخ الصوفيه « 4 » ، و بو بكر محمد بن عبد اللّه شيخ خراسان ( حدود 400 ه 1009 م ) نيز تاريخى را در احوال صوفيان نوشته بود . « 5 » و ابراهيم بن احمد مستملى بلخى ( متوفى 376 ه 986 م ) صاحب معجم الشيوخ است . « 6 » بعد ازين تا قرون اخيره بسا كتب بزرگ و نفيس در طبقات و احوال صوفيان در زبان‌هاى شرقى و عربى نوشته‌اند ، كه از انجمله در درى و پشتو نيز كتابهاى فراوان موجود است . درين كتب از اقوال و افكار صوفيان خراسان ، جمل و وجائز فراوان نقل شده كه اساس كار صوفيان ما بعد در طريقت و سير و سلوك بوده است . در زبان عربى و درى و پنبتو يك ذخيرهء بسيار نفيس و لطيف و جذابى از ادب صوفيان موجود است كه يقينا در تاريخ فكر خراسان اهميت زياد دارد ، و بدون آن نواحى فكرى و عقلى خراسانيان را تحقيق و جستجو نتوان كرد .

--> ( 1 ) - طبقات انصارى 163 ( 2 ) - كشف المحجوب هجويرى 53 طبع سمرقند 1330 ق ( 3 ) - اللباب 1 / 490 ( 4 ) - طبقات الشافعيه سبكى 2 / 97 ( 5 ) - طبقات انصارى 313 و 374 ( 6 ) - معجم المصنفين 3 / 39